ΤΑ <<ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΑ>>
120 χρόνια από την αιματοχυσία στην Αθήνα επ' αφορμή του γλωσσικού ζητήματος
Τέτοιες μέρες το έτος 1901, το οποίο -με όρους ιστορικού χρόνου- δεν θεωρείται και τόσο μακρινό, στον χώρο των Προπυλαίων του Πανεπιστημίου Αθηνών έλαβε χώρα μια απ' τις πιο πολύνεκρες διαδηλώσεις της νεοελληνικής ιστορίας.Τα περίφημα <<Ευαγγελικά>>.
Ένα λόγιος βαμβακέμπορος που εκείνη την εποχή εργαζόταν στο Λονδίνο, ο Αλέξανδρος Πάλλης, πούρος δημοτικιστής, μεταφράζει την Καινή Διαθήκη στη δημοτική γλώσσα.Το βιβλίο εκδίδεται στην Αλεξάνδρεια με δαπάνη της Βασίλισσας Όλγας αλλά περνά σχεδόν απαρατήρητο, πουλώντας ελάχιστα αντίτυπα.
Στις 9 Σεμπτεμβρίου 1901, ο δημοσιογράφος και εκδότης της εφημερ ίδας <<Ακρόπολις>>, Βλάσης Γαβριηλίδης εμφορούμενος από προοδευτικές αντιλήψεις και πιστεύοντας ακράδαντα πως κάθε ορθόδοξος Έλληνας δικαιούται να διαβάσει το Ευαγγέλιο σε γλώσσα εύληπτη και κατανοητή, αρχίζει να δημοσιεύει το κείμενο του Πάλλη σε συνέχειες με τον υπέρτιτλο <<Το έργον της Βασιλίσσης η Ακρόπολις το συνεχίζει>>.
Μολονότι ο πρωτεργάτης του ελληνικού τύπου είχε τη στήριξη της Βασίλισσας και τη συναίνεση τόσο του Αρχιεπισκόπου Αθηνών, Προκοπίου και του κοσμήτορα της Θεολογικής Σχολής, Εμμανουήλ Ζολώτα, η τολμηρή πρωτοβουλία του προκαλεί πραγματικό σεισμό.
Οι γλωσσαμύντορες-με προεξάρχοντα τον υπερσυντηρητικό καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής, Γεώργιο Μιστριώτη- κινητοποιούν τους φοιτητές και τους βγάζουν στον δρόμο.Το τριήμερο 5-8 Νοεμβρίου σημειώνονται πρωτοφανείς ταραχές.Ο όχλος καταστρέφει τα γραφεία της Ακροπόλεως κι επιτίθεται στην Αρχιεπισκοπή προς φρονηματισμό του Προκοπίου.Η Ακρόπολις απαντά σθεναρά υπερμυνόμενη της απόφασής της.Κάνει λόγο για <<...κουτόσοφους καθηγητές της Θεολογικής Σχολής>>.Οι εφημερίδες Εμπρός, Καιροί και Σκριπ απαντούν με εμπρηστικά άρθρα.Προτρέπουν ανοικτά τους διαδηλωτές να δημιουργήσουν μια νύχτα του Αγίου Βαρθολομαίου για τους βεβηλωτές και να <<καύσουν τας παλαιοφυλλάδας...>>.
Ο τύπος με συνεχή δημοσιεύματα οξύνει την ήδη έκρυθμη κατάσταση.Μιλά για μαλλιαρούς, βεβηλωτές του Ευαγγελίου ενώ κρούει τον υποτιθέμενο κίνδυνο του πανσλαβισμού εκκινώντας από τη ρωσική καταγωγή της βασίλισσας.Τα πάθη αντί να καταλαγιάσουν εκτραχύνονται.
Στις 8 Νομεβρίου διεξάγεται μεγάλη διαδήλωση στα Προπύλαια.Η Αθήνα δονείται απ' τον παλμό των συλλαλητηρίων.Στην πόλη αντηχούν συνθήματα όπως "Κάτω οι βεβηλωτές", "Κάτω οι Σλαύοι". Σημειώνονται οδομαχίες.Εκτοξεύονται πέτρες.Οι δυνάμεις της χωροφυλακής, του ιππικού και του ναυτικού παρεμβαίνουν.Ρίχνουν στο ψαχνό.Αποτέλεσμα: 8-11 νεκροί διαδηλωτές και δεκάδες τραυματίες.Ο πρωθυπουργός, Γεώργιος Θεοτόκης και ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών, Προκόπιος παραιτούνται.Το χρονίζον γλωσσικό ζήτημα έδωσε την αφορμή να εκτονωθεί η πολιτική, κοινωνική και οικονομική κρίση που υπέβοσκε.Και μπορεί οι μεταφραστικές επιλογές του Πάλλη να ήταν εξόχως ακραιφνείς (για παράδειγμα ο Μυστικός Δείπνος αποδόθηκε ως Κρυφό Τσιμπούσι και το Όρος των Ελαιών ως Λιοβούνι) αλλά δεν ήταν αυτή η πραγματική αιτία της έντασης των αντιδράσεων.
Ειρωνεία της ζωής είναι ότι σε αυτή την ταραχώδη διαδήλωση ήταν παρόντες στην πλευρά των φοιτητών δυο απ' τους μετέπειτα πρωτεργάτες του εκπαιδευτικού δημοτικισμού, οι Δημήτρης Γληνός και Μανόλης Τριανταφυλλίδης.Ο τελευταίος από τη δεκαετία του 1920 στράφηκε αποφασιστικά προς τον μετριοπαθή δημοτικισμό ενώ τα χρόνια του μεσοπολέμου -παρά τις σοσιαλιστικές του ιδέες- άδραξε την ευκαιρία και ανέλαβε, ηγούμενος πολυμελούς επιστημονικής επιτροπής, τη σύνταξη της Μεγάλης Κρατικής Γραμματικής της Νεοελληνικής.Προς απογοήτευση πολλών, απέδειξε ότι η νεοελληνική, η καθομιλουμένη είναι γλώσσα που διαθέτει γραμματική και συνταντακτικό.Τέσσερις δεκαετίες μετά οι ιδέες του δικαιώθηκαν.Μετά τη μεταπολίτευση και την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας, η κυβέρνηση Καραμανλή με τον νόμο 309/76 «Περί οργανώσεως και διοικήσεως της Γενικής Εκπαιδεύσεως» το γλωσσικό ζήτημα, που ταλάνισε τον ελληνισμό επί αιώνες, επιλύθηκε οριστικά.Η δημοτική γλώσσα χωρίς ιδιωματισμούς και ακρότητες, η Κοινή Νεοελληνική καθιερώνεται ως επίσημη γλώσσα της εκπαίδευσης και της δίοικησης.
Σαράντα πέντε χρόνια μετά αναρωτιέμαι•πόσοι από εμάς κατανοούν σήμερα τη γλώσσα του Ευαγγελίου; Σχεδόν κανείς.Μήπως ήρθε η ώρα να γίνονται Θείες Λειτουργίες και στην Κοινή Νεοελληνική; Το ζήτημα έχει συζητηθεί ενδελεχώς και στους κόλπους της εκκλησίας.Αλλά λόγω του φόβου του "πολιτικού" κόστους έχει παραπεμφθεί στις ελληνικές καλένδες.
Και πριν αρχίσετε να πετροβολείτε.Σκεφθείτε.Τα Ευαγγέλια γράφτηκαν στη δημοτική ελληνική γλώσσα του καιρού τους...
Ν.Γ.
8 Νοεμβρίου 2021
