ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΝΑΙ, ΑΛΛΑ ΜΕ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΨΥΧΡΑΙΜΙΑ

Του Νίκου Γεωργαντά

  Τις τελευταίες ημέρες λαμβάνει  χώρα εκτεταμένη συζήτηση (στα σόσιαλ μέντια και όχι μόνο) σχετικά με τη νομιμότητα ενός εκ των μέτρων που πρόσφατα ανακοίνωσε η ελληνική  κυβέρνηση, επ’ αφορμή τη κατάστασης που δημιουργήθηκε στην συνοριακή γραμμή τόσο στον Έβρο όσο και στην ευρύτερη περιοχή των νησιών του βορείου Αιγαίου με την γείτονα Τουρκία∙ βεβαίως και μιλούμε για την προσωρινή αναστολή για έναν μήνα της διαδικασίας κατάθεσης αίτησης για την χορήγηση ασύλου.

Εν πρώτοις, επισημαίνεται ότι το ευρωπαϊκό – ενωσιακό δίκαιο, το οποίο αποτελεί μαζί με τα Σύνταγμα την ανώτερη πηγή δικαίου στην ελληνική επικράτεια (ανεξάρτητα από το ζήτημα εάν το κοινοτικό δίκαιο υπερισχύει και αυτού του Συντάγματος των κρατών μελών της Ε.Ε., θέμα που ερίζεται και έχει πυροδοτήσεις έντονες επιστημονικές συζητήσεις και διαμάχες), προβλέπει για το άσυλο στο άρθρο 78 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης ( όπως έχει τροποποιηθεί και ισχύει) τα εξής:

« 1.   Η Ένωση αναπτύσσει κοινή πολιτική στους τομείς του ασύλου, της επικουρικής προστασίας και της προσωρινής προστασίας με στόχο να παρέχεται το κατάλληλο καθεστώς σε οποιοδήποτε υπήκοο τρίτης χώρας χρήζει διεθνούς προστασίας και να εξασφαλίζεται η τήρηση της αρχής της μη επαναπροώθησης. Η πολιτική αυτή πρέπει να συνάδει με τη Σύμβαση της Γενεύης της 28ης Ιουλίου 1951 και με το Πρωτόκολλο της 31ης Ιανουαρίου 1967 περί του καθεστώτος των προσφύγων, καθώς και με άλλες συναφείς συμβάσεις. … …

3.   Εφόσον ένα ή περισσότερα κράτη μέλη αντιμετωπίζουν επείγουσα κατάσταση, λόγω αιφνίδιας εισροής υπηκόων τρίτων χωρών, το Συμβούλιο μπορεί να εκδίδει, μετά από πρόταση της Επιτροπής, προσωρινά μέτρα υπέρ του εν λόγω κράτους μέλους ή των εν λόγω κρατών μελών. Το Συμβούλιο αποφασίζει μετά από διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο» .

Από την διατύπωση της διάταξης του άρθρου 78 παρ. 3 της Συνθ ΕΕ καθίσταται σαφές ότι σε περίπτωση επείγουσας κατάστασης λόγω αιφνίδιας εισροής υπηκόων τρίτων χωρών σε κράτος μέλος της ένωσης,  όπως εν προκειμένω η Ελλάδα, μπορούν να ληφθούν προσωρινά μέτρα.

Εξάλλου, δεν χωρεί αμφιβολία ότι στον Έβρο τις τελευταίες ημέρες επιχειρήθηκε από την Τουρκία, στο πλαίσιο άσκησης πίεσης στην διπλωματική σκακιέρα (ειρήσθω εν παρόδω οι τουρκικές δυνάμεις είναι σε υποχώρηση στην Συρία) αλλά και για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης καθώς τα καθεστώς Ερντογάν βρίσκεται υπό πίεση, μαζική μετακίνηση υπηκόων τρίτων χωρών προς την Ελλάδα και την ευρωπαϊκή ένωση.

Συνεπώς θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει ότι δε πρόκειται για πρόσφυγες και άρα δεν χαίρουν την προστασίας της Σύμβασης της Γενεύης της 28ης Ιουλίου 1951 περί του καθεστώτος των προσφύγων∙  ωστόσο η άποψη αυτή βασίζεται σε μια απλοϊκή γενίκευση και καλό είναι να αποφεύγεται.

Σε κάθε περίπτωση, όμως, η περιλάλητη  Σύμβαση της Γενεύης (για την οποία πολλοί μιλούν χωρίς να έχουν διαβάσει ούτε μια αράδα από αυτή),  εκτός του ορισμού της έννοιας του πρόσφυγα, προβλέπει,  μεταξύ άλλων, «Πάς πρόσφυξ υπέχει έναντι της χώρας ένθα ευρίσκεται υποχρεώσεις απαιτούσας ιδίως όπως ούτος συμμορφούται προς τους νόμους και κανονισμούς της χώρας ταύτης ως και προς τα δια διατήρησιν της δημοσίας τάξεως λαμβανόμενα μέτρα» (άρθρο 2, Γενικές Υποχρεώσεις) και «  Ουδεμία διάταξις της παρούσης Συμβάσεως κωλύει τας Συμβαλλομένας Χώρας εν καιρώ πολέμου ή άλλως σοβαρών και εξαιρετικών περιστάσεων, να λαμβάνουν, εν σχέσει προς συγκεκριμένον πρόσωπον, προσωρινά μέτρα άτινα θεωρούν απαραίτητα δια την εθνικήν αυτών ασφάλειαν, έως ότου αι Χώραι αύται αποφανθούν ότι το περί ού ο λόγος πρόσωπον είναι πράγματι πρόσφυξ και ότι η διατήρησις των ως άνω μέτρων, ως προς το πρόσωπον αυτού, είναι απαραίτητος χάριν της εθνικής αυτών ασφάλειας » (άρθρο 9, προσωρινά μέτρα).

                Από τις διατάξεις της Σύμβασης της Γενεύης συμπεραίνει κανείς ότι σε έκτακτες περιστάσεις μπορεί συμβαλλόμενο κράτος να λάβει προσωρινά μέτρα απαραίτητα για την εθνική ασφάλεια. Είναι, αναμφίλεκτα, εμφανές ότι η διάταξη αναφέρεται σε μέτρα κατά συγκεκριμένου προσώπου και όχι σε μέτρα με γενικό χαρακτήρα.

Βέβαια πρέπει να ειπωθεί ότι το ζήτημα της απαιτήσεως χορηγήσεως ασύλου από πρόσωπο που ισχυρίζεται ότι πληροί τις προϋποθέσεις χαρακτηρισμού του ως πρόσφυγα εξ  αντικειμένου έχει εξατομικευμένο χαρακτήρα.

Οπότε δικαιολογημένα το συμβαλλόμενο κράτος, όπως εν προκειμένω η Ελλάδα, ισχυρίζεται ότι όταν επιχειρείται είσοδος στην επικράτειά του μαζικού πληθυσμού, αποτελούμενου από υπηκόους τρίτων χωρών (στους οποίους μπορεί να συμπεριλαμβάνονται και πρόσφυγες) και μάλιστα υπό την καθοδήγηση και ανοχή τρίτης χώρας προς εξυπηρέτηση διπλωματικών και άλλων συμφερόντων της μπορεί να λάβει προσωρινά μέτρα για την αντιμετώπιση της κατάστασης.

Τονίζεται  ότι το μέτρο της γενικής αναστολής της δυνατότητας κατάθεσης αίτησης για την χορήγηση ασύλου μόνο προσωρινό χαρακτήρα μπορεί να έχει.

Συμπερασματικά, η  Άγκυρα για δικούς της λόγους αποφάσισε να κηρύξει έναν ιδιότυπο «πόλεμο» στην Ελλάδα.

Η πατρίδα μας επιδιώκοντας να αποτρέψει την επανάληψη των συμβάντων του 2015 (που οδήγησαν στο κλείσιμο των συνόρων προς την κεντρική και βόρεια Ευρώπη, τον εγκλωβισμό χιλιάδων ανθρώπων και σε εικόνες ντροπής όπως αυτές στην Ειδομένη) και λαμβάνοντας υπόψη την αμφίσημη στάση των συμμάχων κι εταίρων, κεντρο- και βορειοευρωπαίων (που αρέσκονται σε παχιά λόγια στήριξης οχυρωμένοι πίσω από τα σύνορά τους) άλλαξε δόγμα ασφαλείας στην λογική «ο κίνδυνος δεν αντιμετωπίζεται με τον σταυρό στο χέρι».

Χρέος της Ελλάδας είναι να προστατεύσει τα σύνορά της και τα σύνορα της Ευρώπης (εξού και ζητήθηκε η ενεργοποίηση και της δύναμης ταχείας επέμβασης του FRONTEX, γνωστή με το κωδικό όνομα RABIT – Rabit Border Intervention), χωρίς όμως να παραδοθεί στον πανικό και στην προσφυγοφοβία.

Για αυτό και πρέπει να απομονωθούν μισαλλόδοξοι της παραδοσιακής και ηλεκτρονικής δημοσιογραφίας («φαντασμένους αρθροτυμπανιστές», τους αποκαλούσε ο Παλαμάς, όπως εύστοχα υπενθυμίζεται στην στήλη ΣΤΑΣΕΙΣ του Παντελή Μπουκάλα στο σημερινό φύλλο της εφημερίδας  Καθημερινή) που εκτοξεύουν μπαρούφες του τύπου «να γαζώσουμε τους εισβολείς» ή «να τους βουλιάξουμε».

Αυτό απαιτεί ο πατριωτισμός, η λογική αλλά και η θέση της Ελλάδας στον κόσμο ως κράτους δικαίου.