ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ: ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΠΙΔΑ;

Του Νίκου Γεωργαντά

Η 9^η Μαΐου έχει καθιερωθεί να γιορτάζεται ως η Ημέρα της Ευρώπης καθότι στις 09-05-1950 έλαβε χώρα από τον τότε Γάλλο υπουργό Εξωτερικών Ρομπέρ Σουμάν (Robert Schuman) η παρουσίαση της πρότασης, η οποία έμεινε στην ιστορία ως Διακήρυξη Schuman (Declaration Robert Schuman),  για την δημιουργία μιας Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ). Η τελευταία αποτέλεσε προπομπό της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας (ΕΟΚ) και απαρχή της δημιουργίας της σημερινής Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε).

O ευρωπαϊκός προσανατολισμός της Ελλάδας έκανε την εμφάνισή του στην ελληνική πολιτική σκηνή με την υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης Ελλάδας – ΕΟΚ το 1961 , η οποία «πάγωσε» με την επιβολή της στρατιωτικής δικτατορίας (Απρίλιος 1967). Επαναβεβαιώθηκε και  οριστικοποιήθηκε μετά την μεταπολίτευση με την ενσωμάτωση της χώρας  στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα, ως πλήρους μέλους τον Μάιο του 1979 οπότε και υπεγράφη στην Αθήνα (Ζάππειο Μέγαρο), η Πράξη Προσχώρησης. Η Βουλή των Ελλήνων κύρωσε την Πράξη Προσχώρησης της Ελλάδας στις Ευρωπαϊκές Κοινότητες στις 28 Ιουνίου 1979. Η πλήρης ένταξη έλαβε χώρα δύο χρόνια αργότερα, την 1η Ιανουαρίου 1981.

Η ΕΟΚ και μετέπειτα Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί ένα πρωτοφανές (sui generis λέγεται στα νομικά), οικονομικό, πολιτικό και νομικό φαινόμενο στην ανθρώπινη ιστορία καθότι τα κράτη μέλη εκχώρησαν οικειοθελώς αρμοδιότητες, στους τομείς που συμφωνήθηκε, σε έναν υπερεθνικό οργανισμό, ο οποίος νομικά δεν αποτελεί ούτε καν ομοσπονδία ανεξάρτητων κρατών (εξού και γίνεται λόγος για ομοσπονδίωση, μια αέναη και αδιάκοπη πορεία προς την ομοσπονδοποίηση κατά το όραμα των φεντεραλιστών).  

Δημιουργήθηκε μια εσωτερική αγορά με ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων και η Ένωση διαθέτει κοινή αγροτική και αλιευτική πολιτική και κοινή εμπορική πολιτική προς τις τρίτες χώρες. Το ευρωπαϊκό – κοινοτικό δίκαιο σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη υπερισχύει του δικαίου των κρατών – μελών και το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διασφαλίζει την ομοιόμορφη ερμηνεία και εφαρμογή του.

Στο πλαίσιο της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) εισήχθη ενιαίο νόμισμα, το ευρώ, που έχει υιοθετηθεί από δεκαεννέα κράτη μέλη μέχρι σήμερα.  Ωστόσο, λόγω των αντιδράσεων και ενστάσεων την δεκαετία του 1990 κυρίως του Ηνωμένου Βασιλείου (που προσφάτως αποχώρησε από την Ε.Ε. χωρίς να έχουν ακόμα διευθετηθεί οι εμπορικές σχέσεις μεταξύ των 2 πλευρών) δεν προχώρησε η πολιτική εμβάθυνση και η στρατιωτική συνεργασία, με αποτέλεσμα σε αυτά τα πεδία η πρόοδος να βρίσκεται σε εμβρυϊκό στάδιο.

Αποτέλεσμα αυτού του «ανορθολογισμού» είναι ότι η Ένωση δεν ήταν καθόλου προετοιμασμένη για την αντιμετώπιση μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης, όπως αυτή του 2008. Κάτι το οποίο η Ελλάδα βίωσε με τον δραματικότερο τρόπο. Οι Ευρωσκεπτικιστές δείχνουν να έχουν πάρει το πάνω χέρι, η Ένωση μοιάζει βαθιά διαιρεμένη μεταξύ Βορείων και Νοτίων (κάτι το οποίο αποδείχθηκε και στο ζήτημα του προσφυγικού – μεταναστευτικού), ενώ βλέπουμε και δημοσιεύματα του τύπου «η Ε.Ε. φτάνει στο τέλος της, πλήρης διάσταση συμφερόντων μεταξύ των μελών», «Διαλύεται το μαγαζί» και άλλα.

Η ιστορική δυστοκία της Ε.Ε. στην λήψη άμεσων αποφάσεων και η έλλειψη πολιτικής ενοποίησης είχαν ως συνέπεια κατά την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης να διαφανεί και να αναδειχθεί παραστατικά το θεσμικό και πολιτικό έλλειμμα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ένα εκ των θεσμικών οργάνων της Ε.Ε., η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (Ε.Κ.Τ.), υπό την προεδρία του Ιταλού Μάριο Ντράγκι, έπραξε όχι μόνο αυτό που της αναλογούσε αλλά το παν προκειμένου να μην καταρρεύσει το όλο οικοδόμημα. Σε μια ιστορική ομιλία του στο Λονδίνο, στις 26 Ιουλίου 2012, ο επονομαζόμενος και Σούπερ Μάριο δήλωσε ότι για την σταθερότητα του ευρώ,  η ΕΚΤ θα έκανε «ο,τιδήποτε χρειαστεί» («whatever it takes»), διαβεβαιώνοντας  ταυτόχρονα ότι έχει πολλά και ισχυρά μέσα στη διάθεσή της και στο πλαίσιο της εντολής της.

 Ακολούθησε τον Ιούλιο του 2015 το περίφημο πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης (quantitative easing ή QE) PSPP (Public Sector Purchase Programme), ένα μη συμβατικό μέτρο νομισματικής πολιτικής. Ουσιαστικά επρόκειτο για  έμμεσο τύπωμα χρήματος διά της αγοράς ομολόγων των κρατών μελών από τις εμπορικές τράπεζες. Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν επωφελήθηκε από το εν λόγω πρόγραμμα για λόγους που δεν είναι της παρούσης να συζητηθούν.

Το όλο ζήτημα ανεφύη πάλι λόγω των άμεσων αποφάσεων που απαιτούνται για την αντιμετώπιση των συνεπειών της πανδημίας του κορονοϊού και της συνεπακόλουθης ύφεσης και οικονομικής κρίσης.

H EKT καλύπτοντας στην ουσία το πολιτικό έλλειμμα και την βραδύτητα στην λήψη αποφάσεων των λοιπών θεσμικών οργάνων, ανακοίνωσε προσωρινό Πρόγραμμα Αντιμετώπισης της Πανδημίας (Pandemic Emergency Purchase Programme =PEΡΡ)  ύψους 750 δις ευρώ.

 Μάλιστα, ανακοίνωσε ορθά κοφτά ότι ενώ  μέχρι σήμερα η κεντρική τράπεζα σύμφωνα με το Καταστατικό της  δεν μπορούσε   να  αγοράζει κρατικά ομόλογα σε ποσοστό μεγαλύτερο από το 33% του χρέους κάθε χώρας – μέλους, το όριο αυτό παύει να ισχύει για το τρέχον πρόγραμμα.

Ακολούθησε, μέσα σε συγκρουσιακό πλαίσιο Βορρά – Νότου, η απόφαση του Γιούρογκρουπ για μέτρα στήριξης ύψους 540 δις ευρώ. Η Σύνοδος Κορυφής, λίγες ημέρες μετά, μετά από οργιώδες παρασκήνιο και αφού έπεσαν οι τόνοι με παρέμβαση του γαλλογερμανικού άξονα, κατέληξε σε συμφωνία για την σύσταση Ταμείου Ανάκαμψης, χωρίς όμως να έχει συμφωνηθεί ξεκάθαρα μέχρι και σήμερα το ύψος της παρέμβασης, ο τρόπος και η μορφή χρηματοδότησης αλλά και η διανομή αυτής στα κράτη – μέλη, ζήτημα για το οποίο εξουσιοδοτήθηκε η Επιτροπή.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, κι ενώ ήταν βέβαιο ότι στην παραπάνω απόφαση της ΕΚΤ θα ασκηθεί κριτική και θα προκύψουν νομικά θέματα για άμεση χρηματοδότηση κρατών, εκδόθηκε την προηγούμενη Τρίτη η περιβόητη απόφαση από το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο της Γερμανίας (BVerfG). Η απόφαση αυτή, εν ολίγοις, κρίνει ότι το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης του 2015 ( PSPP - Public Sector Purchase Programme), εκφεύγει των αρμοδιοτήτων της ΕΚΤ και την καλεί την να τεκμηριώσει εγγράφως προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Γερμανίας (Bundesbank) εντός 90 ημερών την ανάγκη ύπαρξης αυτού του προγράμματος.

Σημειώνεται ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει γνωμοδοτήσει ρητά τον Δεκέμβριο του 2018 ότι το Πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης ήταν εντός των αρμοδιοτήτων της ΕΚΤ  [Απόφαση της 11.12.2018 του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου (C- 493/17) όπου αφού κρίνει ότι δεν προέκυψε κανένα στοιχείο ικανό να θίξει το κύρος της απόφασης (ΕΕ) 2015/774 της ΕΚΤ, της 4ης Μαρτίου 2015 απορρίπτει τα προδικαστικά ερωτήματα του Γερμανικού Συνταγματικού Δικαστηρίου].

Η Κομισιόν απάντησε με έντονο ύφος ότι με βάση τις αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το ευρωπαϊκό – κοινοτικό δίκαιο αποτελεί την υπέρτερη πηγή δικαίου, υπερισχύοντας και των Συνταγμάτων των κρατών – μελών.

Η παραπάνω απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου δείχνει να αμφισβητεί ευθέως την έννομη τάξη της Ε.Ε. και την αρμοδιότητα του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου να είναι αποκλειστικά αρμόδιο για υποθέσεις που αφορούν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα.

Και βεβαίως είχε άμεσες συνέπειες στο κόστος δανεισμού των κρατών – μελών ενώ ενστάλαξε μεγάλες δόσεις απαισιοδοξίας σε όσους αναμένουν ένα γενναίο πακέτο διά του Ταμείου Ανάκαμψης προς αντιμετώπιση της κορονο - ύφεσης.

Ακόμα και ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας και νυν πρόεδρος της Βουλής (Bundestag), Βόλφγκανγκ Σόϊμπλε δήλωσε προ ολίγου ότι η απόφαση του γερμανικού δικαστηρίου είναι επικίνδυνη για τα ομόλογα και το ευρώ, διότι αμφισβητεί την ανεξαρτησία της ΕΚΤ.

Όπως έλεγαν διάφοροι ευρωπαίοι αξιωματούχοι, αν προκειμένου να λάβει μια απόφαση η ΕΚΤ απαιτείται έγκριση από τις κεντρικές τράπεζες των 19 κρατών μελών αλλά και απόφαση  από τυχόν 19 εθνικά δικαστήρια, τότε μπορούμε απλά να διαλυθούμε ησύχως.

Η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί μοιάζει και είναι περίπλοκη. Αυτό που μας κρατά σχετικά αισιόδοξους είναι το γεγονός ότι η Ε.Ε. παραδοσιακά βραδυπορεί στην λήψη των αποφάσεων, στην λογική της αέναης διαπραγμάτευσης. Αλλά πλέον οι καιροί δεν σηκώνουν αναβολές και είναι αναγκαίες όσο ποτέ δραστικές αποφάσεις. Πρέπει να το αντιμετωπίσει ως μια ευκαιρία ανάκτησης της εμπιστοσύνης εκ μέρους των πολιτών και προπαντός να σταλεί μήνυμα ελπίδας. Προτού η πυορροούσα πληγή καταστεί χαίνουσα… …

ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: ΤΙ ΑΛΛΑΞΕ ΑΠΟ ΧΘΕΣ

Του Νίκου Γεωργαντά

Από τις 6 το πρωί χθες, 04-05-2020, έπαψαν να ισχύουν ορισμένοι εκ των περιορισμών κυκλοφορίας που τέθηκαν για την προστασία έναντι του κινδύνου μετάδοσης του κορονοϊού. 

Αλλά ακόμα δεν καθίσταται δυνατή η ελεύθερη κίνηση από και προς οιοδήποτε σημείο της ελληνικής επικράτειας, εφόσον ανήκουν σε διαφορετικές περιφερειακές ενότητες.

Ειδικότερα, από σήμερα δεν υπάρχει κανένας περιορισμός για την κίνηση των πολιτών εντός της ίδιας περιφερειακής ενότητας, δεν απαιτείται πλέον βεβαίωση τύπου Α (μετακίνηση από και προς την εργασία) ή βεβαίωση τύπου Β (κατ’ εξαίρεση μετακινήσεις για κάλυψη στοιχειωδών αναγκών) ή εναλλακτικά αποστολή εσεμές στον αριθμό 13033.

Από αυτά απαλλαχθήκαμε, να είμαστε καλά να τα θυμόμαστε.

Ωστόσο,  οι ελεύθερες μετακινήσεις εντός ηπειρωτικής Ελλάδας δεν επιτρέπονται ακόμα. Τούτο θα συμβεί σε δεύτερο χρόνο (κατά μια πληροφορία από 18-5-2020, αν και δεν είναι απολύτως βέβαιο).

Α) Ειδικότερα, με την με αριθμό 27818/03-05-2020 Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των υπουργών Προστασίας του Πολίτη, Υγείας και Εσωτερικών (ΦΕΚ Β’ 1648) προβλέπεται περιορισμός της κυκλοφορίας των πολιτών πέραν των ορίων της οικείας Περιφερειακής Ενότητας ή, ειδικώς στην περίπτωση της Περιφέρειας Αττικής, πέραν της Περιφέρειας αυτής. 

Στην πράξη η περιφερειακή ενότητα ταυτίζεται με τον παλιό νομό.Δηλαδή ο πρώην  νομός Αχαΐας αποτελεί σήμερα την Περιφερειακή Ενότητα Αχαΐας της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας (η τελευταία περιλαμβάνει επίσης τις Περιφερειακές Ενότητες Αιτωλοακαρνανίας και Ηλείας) κ.ο.κ.

Ο περιορισμός ισχύει για το χρονικό διάστημα, από 4.5.2020 ώρα 06:00 έως και 18.5.2020 και ώρα 06:00. 

Επί παραδείγματι, με βάση τα παραπάνω ο μόνιμος κάτοικος Αιγείρας Αιγιαλείας  μπορεί να μεταβεί ελεύθερα και χωρίς κανένα έγγραφο στο Αίγιο ή στην Πάτρα (εντός της Π.Ε. Αχαΐας) αλλά δεν μπορεί να πάει στο Μεσολόγγι ή στο Δερβένι, Ξυλόκαστρο και στην Κόρινθο καθώς ανήκουν σε διαφορετικές περιφερειακές ενότητες δηλαδή Π.Ε.  Αιτωλοακαρνανίας (Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας) ή Π.Ε. Κορινθίας (Περιφέρεια Πελοποννήσου) αντίστοιχα.  Κατά τον ίδιο τρόπο, ο κάτοικος των Πατρών δεν μπορεί να μεταβεί στο Αντίρριο ή στο Μεσολόγγι ή στον Πύργο Ηλείας (καθότι ανήκουν σε διαφορετική περιφερειακή ενότητα).

Ειδικά για την περιφέρεια Αττικής επιτρέπεται οιαδήποτε μετακίνηση εντός αυτής (δηλαδή ο κάτοικος των Μεγάρων μπορεί να πάει στο Σούνιο, ο κάτοικος Μαραθώνα στη Μάνδρα  κλπ.) αλλά δεν επιτρέπεται η μετάβαση στα νησιά του Αργοσαρωνικού, Κυθήρων και Αντικυθήρων και στην Τροιζηνία. 

Ερώτημα: Για το χρονικό διάστημα από 4.5.2020 έως 18.5.2020 δεν επιτρέπεται καμιά μετάβαση εκτός περιφερειακής ενότητας της μόνιμης κατοικίας; Για παράδειγμα κάτοικος των Αθηνών μπορεί να μεταβεί στο Αίγιο;

Απάντηση: Κατ’  εξαίρεση επιτρέπεται η μετακίνηση σε περιοχές που ανήκουν σε διαφορετική περιφερειακή ενότητα για τους παρακάτω ειδικούς –περιοριστικά αναφερόμενους- λόγους για την εξυπηρέτηση ζωτικών, προσωπικών ή επαγγελματικών, αναγκών  που δεν μπορούν να ικανοποιηθούν με άλλον τρόπο:

 α) Μετάβαση από και προς την εργασία, που πιστοποιείται με σχετική έγγραφη βεβαίωση του εργοδότη ή άλλα κατάλληλα έγγραφα ή, εφόσον πρόκειται για αυτοαπασχολούμενο, με έγγραφη δήλωση του ιδίου.

Π.χ. ο κάτοικος των Αγίων Θεοδώρων Κορινθίας που μετακινείται καθημερινά για την εργασία του στην Ελευσίνα. Ενδιαφέρον ερώτημα είναι αν μπορεί να μετακινηθεί κάποιος σε άλλη περιφερειακή ενότητα έστω και εφάπαξ για λόγους εργασίας. Επί παραδείγματι φοιτητής που στην φορολογική δήλωση δηλώνει μόνιμη κατοικία το Αίγιο και είχε μετακινηθεί στην εν λόγω περιοχή επιθυμεί να επιστρέψει στην Αθήνα, όπου στην πραγματικότητα ζει, διότι εργάζεται και αυτές τις μέρες ανοίγει η επιχείρηση στην οποία απασχολείται. Κανονικά με μια βεβαίωση του εργοδότη θα πρέπει να επιτραπεί η μετακίνηση.

 β) Μετακίνηση για λόγους υγείας που πιστοποιείται με σχετική ιατρική βεβαίωση.

γ) Μετάβαση σε τελετή (π.χ. κηδεία συγγενών πρώτου ή δευτέρου βαθμού) που πιστοποιείται με έγγραφη δήλωση του πολίτη.

δ) Μετάβαση διαζευγμένων γονέων ή γονέων που τελούν σε διάσταση που είναι αναγκαία για τη διασφάλιση της επικοινωνίας γονέων και τέκνων, σύμφωνα με τις κείμενες διατάξεις, που πιστοποιείται με έγγραφη δήλωση του πολίτη.

 ε) Εφάπαξ μετάβαση στον τόπο της μόνιμης κατοικίας που πιστοποιείται με Βεβαίωση Κατοικίας Ειδικής Χρήση (λαμβάνεται ατελώς από τον ιστότοπο https:// www.aade.gr/bebaiosi-katoikias-eidikis-hrisis, ή με αντίγραφο της δήλωσης φορολογίας εισοδήματος Ε1).

Στα πρόσωπα που παραβιάζουν τα παραπάνω επιβάλλεται διοικητικό πρόστιμο εκατόν πενήντα (150) ευρώ για κάθε παράβαση, χωρίς να θίγονται οι τυχόν προβλεπόμενες ποινικές κυρώσεις.

Β) Με την με αριθμό 27820/03-05-2020 Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) των υπουργών Προστασίας του Πολίτη, Υγείας, Εσωτερικών, Υποδομών& Μεταφορών και Ναυτιλίας & Νησιωτικής Πολιτικής (ΦΕΚ Β’ 1649) παρατάθηκε έως τις 18.5.2020 και ώρα 06.00  ο προσωρινός  περιορισμός εν όλω, των πάσης φύσεως αεροπορικών συνδέσεων, καθώς και της κυκλοφορίας κάθε τύπου πλοίου και σκάφους και της λειτουργίας πορθμείων για τη μεταφορά επιβατών διά θαλάσσης, συμπεριλαμβανομένων των ιδιωτικών πλοίων αναψυχής και επαγγελματικών τουριστικών πλοίων, λαντζών και θαλασσίων ταξί από την ηπειρωτική Ελλάδα προς τα νησιά, καθώς και μεταξύ των νησιών της χώρας.

Από τον περιορισμό δεν καταλαμβάνονται α) οι μόνιμοι κάτοικοι των νησιών προς το νησί της μόνιμης κατοικίας τους, β) οι κάτοικοι μικρών νησιών προς τα μεγαλύτερα της ίδιας περιφερειακής ενότητας (και οι κάτοικοι του Δήμου Τροιζηνίας-Μεθάνων προς τη νήσο Πόρο) για την εξυπηρέτηση βασικών αναγκών τους (φαρμακείο, επίσκεψη σε γιατρό, αγορά ειδών πρώτης ανάγκης, μετάβαση σε τράπεζα, γ) το προσωπικό των ενόπλων δυνάμεων και της πολιτικής προστασίας, δ) ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό και ε) τεχνικό προσωπικό κρίσιμων υποδομών και στ) υπαλλήλων δημοσίου τομέα και εκπαιδευτικού προσωπικού (για τα σχολεία που ανοίγουν 11/5 η Γ’ Λυκείου και 18/5 οι λοιπές τάξεις λυκείου και το γυμνάσιο) και ζ) όσοι πρέπει να παραστούν σε τελετή (π.χ. κηδεία συγγενών α’ και β΄ βαθμού).

Η ελεύθερη μετακίνηση από και προς οιδήποτε νησί είτε αεροπορικώς είτε με πλοίο θα επιτραπεί σε τρίτο χρόνο, μετά την απελευθέρωση των μετακινήσεων στην ηπειρωτική Ελλάδα, πιθανότατα από την 01.06.2020, αν και τίποτα δεν είναι ακόμα βέβαιο.