ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ: ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ ΕΓΙΝΕ

Του Νίκου Γεωργαντά

 

Για τα αποτελέσματα της  προχθεσινής Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.),  ανάλογα με την οπτική γωνία που βλέπει κανείς τα πράγματα, διαβάσαμε άκρως διιστάμενες απόψεις και σχόλια, τα οποία κυμαίνονται από την πλήρη απογοήτευση και κατήφεια μέχρι την συγκρατημένη αισιοδοξία και την ελπίδα.

Το ουσιαστικό, λοιπό, ερώτημα που τίθεται είναι: Ποια ήταν τελικά η απόφαση της Συνόδου Κορυφής;

Είναι βέβαιο ότι υπήρξε συμφωνία για την σύσταση Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης της οικονομίας που πλήττεται σφοδρά από την πανδημία του κορονοϊού.  Επίσης εξουσιοδοτήθηκε η Επιτροπή (Κομισιόν) να επεξεργαστεί συγκεκριμένες προτάσεις για την εφαρμογή της εν λόγω απόφασης. Είχε προηγηθεί η σε δραματικούς τόνους ανακοίνωση – προειδοποίηση της ΕΚΤ και της Κριστίν Λαγκάρντ περί συρρίκνωσης του ΑΕΠ που μπορεί να αγγίξει και το 15% για το 2020.

Στην Σύνοδο Κορυφής, για άλλη μια φορά, οι Βόρειοι επέμειναν στη άποψη χορήγησης δανείων έστω και μηδενικού κόστους και «αποκλείουν» το ευρωομόλογο, ενώ οι Νότιοι ζητούν μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις και έκδοση κορονο-ομολόγου. Ωστόσο, είναι ευδιάκριτο ότι οι τόνοι έπεσαν και  αποφεύχθηκαν από όλες τις πλευρές οι σκληρές δηλώσεις∙ αντιθέτως έγιναν τοποθετήσεις, οι οποίες πρέπει να αναγνωστούν με πολλή προσοχή.

Ο Γάλλος πρόεδρος,  Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε, μετά τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ,  ότι είναι απαραίτητες χρηματοδοτικές μεταφορές (ανερχόμενες σε αξία τουλάχιστον 5 έως 10% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος της ΕΕ) σε κράτη που έχουν πληγεί περισσότερο και όχι απλά δάνεια.  Μάλιστα προειδοποίησε ότι «Η Ευρώπη μας δεν έχει μέλλον αν δεν ξέρουμε πώς να παράσχουμε αυτή τη δημοσιονομική στήριξη. Η ενιαία αγορά είναι μια ολότητα, ένα μπλοκ. Και η ενιαία αγορά ευνοεί κάποιες περιοχές και χώρες που είναι οι πιο παραγωγικές στην Ευρώπη, διότι παράγουν αγαθά που μπορούν να πουλήσουν σε άλλες περιοχές. Αν εγκαταλείψουμε τις περιοχές αυτές, αν εγκαταλείψουμε ένα μέρος της Ευρώπης, θα καταρρεύσει ολόκληρη η Ευρώπη».

Από την άλλη πλευρά,  η Γερμανίδα Καγκελάριος, Ανγκέλα Μέρκελ δήλωσε ξεκάθαρα ότι η Γερμανία είναι διατεθειμένη να αυξήσει την συνεισφορά της στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της Ε.Ε., προκειμένου να χρηματοδοτηθεί το σχέδιο ανασυγκρότησης μετά την κρίση του κορονοϊού. Επί λέξει ανέφερε ότι «Η δημιουργία του ταμείου ανασυγκρότησης σημαίνει ασφαλώς ότι η Γερμανία θα πρέπει να υπολογίζει μεγαλύτερη συνεισφορά για τον επόμενο προϋπολογισμό», τονίζοντας ότι «αυτό είναι σωστό και καλό, καθώς τα κράτη – μέλη δεν επλήγησαν όλα με τον ίδιο τρόπο από την πανδημία». Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι «μια κοινή ευρωπαϊκή απάντηση στην πρόκληση του κορονοϊού είναι και προς το γερμανικό συμφέρον», επαναλαμβάνοντας ωστόσο και την πάγια θέση κατά της έκδοσης ευρωομολόγων.

Επιπροσθέτως, ο Ιταλός πρωθυπουργός, Τζουζέπε Κόντε ανέφερε ότι την Σύνοδο Κορυφής επιτελέσθηκε μεγάλη πρόοδος, η οποία ήταν αδιανόητη μέχρι πριν λίγες εβδομάδες. Και δήλωσε ξεκάθαρα ότι «Το Ταμείο Ανάκαμψης πρέπει να αγγίξει το 1,5 τρισεκ. ευρώ και να εγγυηθεί την μεταφορά πόρων άνευ επιστροφής στις χώρες μέλη. Είναι βασικής σημασίας για να προστατευθούν οι εθνικές αγορές των χωρών μελών, να υπάρξουν ίσοι όροι και συμμετρική απάντηση σε ένα συμμετρικό σοκ». Και η Ιταλία δεν είναι οποιαδήποτε χώρα αλλά ιδρυτικό μέλος της Ε.Ε.

Ακόμα και ο άτεγκτος πολέμιος του ευρωομολόγου, πρωθυπουργός της Ολλανδίας, Μαρκ Ρούτε τουίταρε ότι: «Στη βάση των προτάσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εργαστούμε με εποικοδομητικό τρόπο σε μια κοινή στρατηγική για την φάση ανάκαμψης, που θα συνδέεται με τον πολυετή προϋπολογισμό».

Οι λοιπές χώρες του Νότου, δηλαδή Ισπανία, Πορτογαλία και Ελλάδα στήριξαν την πρόταση για τα Ταμείο Ανάκαμψης ζητώντας μη επιστρεπτέες επιχορηγήσεις, ενώ η Ισπανία δεν φάνηκε αρνητική και στα δάνεια υπό την μορφή μάλιστα των «αέναων δανείων», στα οποία καλύπτεται μόνο το κόστος, το οποίο αυτή την στιγμή είναι μηδενικό λόγω των αρνητικών επιτοκίων. Σημειώνεται ότι η Ελλάδα έθεσε το ζήτημα ειδικού προγράμματος για την στήριξη του τουρισμού ενώ επισημάνθηκε η προκλητικότητα της Τουρκίας στο Αιγαίο αλλά και στο μεταναστευτικό ζήτημα.

Από τα παραπάνω μπορεί να εκτιμήσει κανείς ότι το πρώτο βήμα έχει γίνει και ότι έχει υπάρξει μια πρώτη συμφωνία για την χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης.  Θα χρησιμοποιηθεί ως χρηματοδοτικό εργαλείο το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ). Με απλά λόγια ο κοινοτικός προϋπολογισμός της περιόδου 2021-2027 θα μπει και ως εγγύηση για την έκδοση ομολόγων από την Ε.Ε., η οποία έχει άριστη πιστοληπτική ικανότητα ΑΑΑ και άρα θα δανειστεί με τους καλύτερους όρους.

Αν πραγματοποιηθεί το παραπάνω σίγουρα δεν θα έχουμε κοινή έκδοση χρέους των κρατών μελών εν στενή εννοία (όπως θα συνέβαινε με την έκδοση ευρωομολόγου) αλλά στην πραγματικότητα θα έχει γίνει με έμμεσο τρόπο κάποιας μορφής αμοιβαιοποίηση  χρέους μέσω του κοινοτικού προϋπολογισμού.

Θα πρόκειται για έναν ιστορικό συμβιβασμό, ο οποίος θα έχει αναζωογονητική επίδραση στις οικονομίες των κρατών – μελών αλλά θα  σύρει και το όλο εγχείρημα της Ε.Ε. ένα βήμα μπροστά.

Η Γαλλία, η οποία αποτελεί και τη μοναδική πλέον ισχυρή στρατιωτική – πυρηνική δύναμη της Ε.Ε., και η περιλάλητη για τις αριστοτεχνικές διατυπώσεις γαλλική διπλωματία εργάζονται πυρετωδώς προς αυτή την κατεύθυνση ενός δίκαιου και αποτελεσματικού συμβιβασμού μιας και φαίνεται πως είναι η χώρα που  έχει την καθοριστική πολιτική δύναμη να τραβήξει το κάρο της Ε.Ε. προς τα μπρος. 

Από την άλλη μεριά, η Γερμανίδα Καγκελάριος τόσο με τις δηλώσεις της περί αύξησης της συνεισφοράς της Γερμανίας στον κοινοτικό προϋπολογισμό όσο και τις προ ημερών αναφορές σε χρηματοδοτικά εργαλεία που δεν έχουμε ξαναδεί, προετοιμάζει την γερμανική κοινή γνώμη στην κατεύθυνση της από κοινού αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης για όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε. Τούτο  φαίνεται και από  την μεγάλη αλλαγή στην στάση του γερμανικού τύπου έναντι αυτού του ζητήματος.

Τα παραπάνω «ομολόγησε» κατά κάποιο τρόπο μετά τη Σύνοδο ο Μάριο Σεντένο, πρόεδρος του Γιούρογκρουπ, δηλώνοντας ότι «βαδίζουμε σε κάποια μορφή κοινού χρέους, το οποίο δεν θα αποκαλέσουμε κορονοομόλογα ή ευρωομόλογα και θα εκδοθεί από την Ε.Ε.» ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Κομισιόν ξεκαθάρισε ότι η κοινοτική απάντηση θα περιλαμβάνει και επιχορηγήσεις και δάνεια στα κράτη μέλη, αρνήθηκε να προσδιορίσει το ακριβές ποσό κάνοντας λόγο, ωστόσο, για τρισεκατομμύρια και όχι για δισεκατομμύρια ευρώ.

Το δύσκολο βήμα φαίνεται να έγινε. Μια πρώτη συμφωνία δείχνει να υπάρχει. Η πυρετώδης διαπραγμάτευση συνεχίζεται όσον αφορά την κατανομή των πόρων. Από την ταχύτητα λήψης των αποφάσεων θα εξαρτηθεί και η αποτελεσματικότητά των αναμενόμενων παρεμβάσεων.

Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου (Π.Ν.Π): τι ακριβώς είναι;

Του Νίκου Γεωργαντά

Το τελευταίο χρονικό διάστημα, σε καθημερινή σχεδόν βάση, στα ΜΜΕ ακούμε ή διαβάζουμε  τον όρο «Πράξη Νομοθετικού Περιεχομένου» ή  το αρκτικόλεξο  Π.Ν.Π.

Τι ακριβώς είναι η Π.Ν.Π. ;

Θα επιχειρήσουμε με απλά λόγια και συνοπτικά να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα.

Στο άρθρο 44 §1 του Συντάγματος ορίζεται ότι «Σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας μπορεί, ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου, να εκδίδει πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Οι πράξεις αυτές υποβάλλονται στη Βουλή για κύρωση σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 72 παράγραφος 1, μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοσή τους ή μέσα σε σαράντα ημέρες από τη σύγκληση της Βουλής σε σύνοδο. Αν δεν υποβληθούν στη Βουλή μέσα στις προαναφερόμενες προθεσμίες ή αν δεν εγκριθούν από αυτή μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή τους, παύουν να ισχύουν στο εξής».

Το Σύνταγμα κατοχυρώνει την διάκριση των εξουσιών σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική. Κατεξοχήν φορέας της νομοθετικής εξουσίας είναι το Κοινοβούλιο και της εκτελεστικής εξουσίας ο ΠτΔ και η Κυβέρνηση. Η Π.Ν.Π., δηλαδή η δυνατότητα έκδοσης ενός ουσιαστικού νόμου από την εκτελεστική εξουσία χωρίς την σύμπραξη του κατεξοχήν φορέα της νομοθετικής εξουσίας ήτοι του κοινοβουλίου αποτελεί μια παρέκκλιση από την ως άνω θεμελιώδη αρχή της διάκρισης των εξουσιών. Την επιτρέπει το Σύνταγμα ενόψει και ένεκα έκτακτων συνθηκών.

Η διάταξη του άρθρου 44 παρ. 1 περιλήφθηκε στο Σύνταγμα του 1975 προκειμένου να τεθεί φραγμός και να ασκηθεί έλεγχος στην εκτελεστική εξουσία. Και τούτο διότι σε όλη την συνταγματική και κοινοβουλευτική ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους υπήρχε η πικρή εμπειρία, η εκτελεστική εξουσία και συγκεκριμένα το Υπουργικό Συμβούλιο να δημοσιεύσει στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ΠΥΣ (Πράξεις Υπουργικού Συμβουλίου), δηλαδή «νόμους» (πρωτογενείς κανόνες δικαίου λέγονται στα νομικά) που δεν βασίζονταν σε εξουσιοδότηση άλλου νόμου  και  που, βεβαίως, δεν είχαν καν συζητηθεί στην  βουλή.

Αντίστοιχη διάταξη περιλαμβάνεται στα περισσότερα Συντάγματα της Ευρώπης, ενδεικτικά αναφέρουμε, το Γαλλικό Σύνταγμα του 1958 (άρθρο 38), το Ιταλικό Σύνταγμα του 1948 (άρθρο 77) και  το Ισπανικό του 1978 (άρθρο 86).

Ουσιαστικά

με την Π.Ν.Π. λόγω εκτάκτων αναγκών δεν ακολουθείται η συνήθης νομοθετική διαδικασία, η οποία συνίσταται  α) στην ψήφιση από την Βουλή του (τυπικού) νόμου  και β) στην έκδοση και δημοσίευσή του από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Με την Π.Ν.Π. το δίκαιο, κατ' εξαίρεση, παράγεται από το Υπουργικό Συμβούλιο (το οποίο έχει και την αποκλειστική πολιτική ευθύνη) και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

 Οι  Π.Ν.Π. έχουν την ίδια ισχύ με τον τυπικό νόμο από την ημέρα δημοσίευσής τους στο ΦΕΚ. Προσφέρουν την ταχύτητα και την ευελιξία που απαιτείται στην αντιμετώπιση έκτακτων ζητημάτων. Η Βουλή (κύριος φορέας της νομοθετικής εξουσίας) καλείται να κυρώσει με  νόμο  την Π.Ν.Π. εντός σαράντα ημερών από την έκδοσή της (ή από τη σύγκληση της Βουλής σε σύνοδο). Εάν η Π.Ν.Π. δεν κατατεθεί στη Βουλή για κύρωση ή δεν εγκριθεί εντός τριών μηνών από την υποβολή της προς κύρωση, παύει η ισχύς της αλλά μόνο για το μέλλον.  Δηλαδή, η Π.Ν.Π. μέχρι το παραπάνω χρονικό σημείο της εκπνοής των συνταγματικών προθεσμιών για την κύρωσή της αναδίδει κανονικά τις νομικές της συνέπειες, οι οποίες και δεν ανατρέπονται.

Συχνά τίθεται το ερώτημα αν οι Π.Ν.Π. υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο υπό την έννοια  να ελέγξουν τα Δικαστήρια την συνδρομή των προβλεπόμενων από το Σύνταγμα απαραίτητων ουσιαστικών προϋποθέσεων για την έκδοση τους («έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκης»).

Ενώ στην θεωρία υπάρχει διχογνωμία, η νομολογία των Δικαστηρίων  θεωρεί τις Π.Ν.Π. ως πράξεις νομοθετικού οργάνου. Συνεπώς κάθε έλεγχός τους κατά την παραπάνω έννοια είναι απαράδεκτος.

Ωστόσο, οι Π.Ν.Π., όπως όλοι οι νόμοι, υπόκεινται παρεμπιπτόντως σε έλεγχο συνταγματικότητας. Οποιοδήποτε Δικαστήριο μπορεί να κρίνει ότι μια διάταξη περιλαμβανόμενη σε Π.Ν.Π. είναι αντισυνταγματική. Εξάλλου, κατά την ορθή γνώμη, τα Δικαστήρια οφείλουν να ελέγξουν το κατά πόσον τηρήθηκαν οι προβλεπόμενες από το Σύνταγμα προθεσμίες για την υποβολή των Π.Ν.Π. προς κύρωση στη Βουλή και για την τελική έγκρισή τους από αυτή.

Αναμφίλεκτα, η Π.Ν.Π. είναι μια κατ’ εξαίρεση νομοθετική διαδικασία και σε κάθε περίπτωση είναι απαραίτητο  η εκτελεστική εξουσία το συντομότερο δυνατόν από την έκδοση της να την υποβάλλει στην Βουλή προς κύρωση.

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ : η τελευταία ευκαιρία;

Του Νίκου Γεωργαντά 

Μετά από ένα ατέρμονο  «παζάρι» πολλών ημερών το Γιούρογκρουπ, και κατόπιν παρασκηνιακών πιέσεων και ζυμώσεων Γαλλίας και Γερμανίας, κατέληξε σε συμφωνία.

Συμφωνήθηκαν τα εξής: α) η Κομισιόν μέσω της δράσης Sure θα διαθέσει το ποσό των 100 δις ευρώ για την στήριξη της εργασίας, β) η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ) θα διοχετεύσει σε επενδύσεις το ποσό των 200 δις ευρώ και γ) ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ο γνωστός μας ESM) 240 δις ευρώ για την αντιμετώπιση των δαπανών υγείας λόγω της πανδημίας του κορονοϊού.

Πρόκειται για μια «πύρρειο νίκη» της Ιταλίας καθότι χώρες που έχουν πληγεί μπορούν να λάβουν ευνοϊκότατη δανειοδότηση από τον ESM μέχρι του ποσού που αντιστοιχεί στο 2% του ΑΕΠ τους,  για την κάλυψη των δαπανών υγείας. Η διατύπωση είναι τέτοια ώστε να χωρέσουν δαπάνες, άμεσες κα έμμεσες με ευρύτατη ελευθερία κινήσεων.

Το μειονέκτημα, όμως, είναι ότι πρόκειται για δάνειο που καταγράφεται στο δημόσιο χρέος της κάθε χώρας και όχι για μη επιστρεπτέες χρηματοδοτήσεις. Τίποτα, βέβαια, δεν αποκλείει αυτό να αλλάξει στο μέλλον.

Η Ελλάδα υπολογίζεται ότι θα λάβει μια ένεση ρευστότητας από 9 έως 15 δισεκατομμύρια ευρώ.

Από εκεί και πέρα, ουσιαστικά δεν λήφθηκε απόφαση όσον αφορά την αντιμετώπιση των οικονομικών επιπτώσεων της πανδημίας και της επελαύνουσας ύφεσης. Στην πραγματικότητα το Eurogroup πέταξε το μπαλάκι στους αρχηγούς κρατών και σε μια μελλοντική Σύνοδο Κορυφής.

Στο σημείο 19 της Κοινής Δήλωσης των Υπουργών Οικονομικών των μελών της ευρωζώνης γίνεται λόγος για Ταμείο Ανάκαμψης που θα χρηματοδοτηθεί από καινοτόμους χρηματοδοτικούς πόρους και εργαλεία.

Ο γάλλος υπουργός Οικονομικών Λεμέρ δήλωσε ότι τα καινοτόμα εργαλεία ισοδυναμούν με κοινά χρέη και αυτό που απομένει είναι να υπάρξει διασάφηση των λεπτομερειών.

Στον αντίποδα κατά τον Oλλανδό υπουργό Οικονομικών Χούκστρα  επιλέχθηκε μια «συνειδητά ασαφής» διατύπωση σχετικά με το συμφωνηθέν ταμείο ανασυγκρότησης για την επόμενη μέρα της πανδημίας του κορονοϊού.

Είναι καταφανές ότι η απόφαση επιτρέπει διπλή ανάγνωση ώστε να είναι όλες οι πλευρές ικανοποιημένες, αν και φαίνεται ότι συμφωνήθηκε πώς θα απαιτηθεί η ύπαρξη Ταμείου Ανασυγκρότησης.

Αξίζει επισημάνσεως ότι η DW μεταδίδει την είδηση κάνοντας λόγο για δημιουργική ασάφεια ενώ ο πρώην καγκελάριος, Γκέρχαρντ Σρέντερ με συνέντευξή του στην Handelsblatt, τίθεται ανοικτά υπέρ του ευρωομολόγου.

Η Ευρώπη δεν διαλύθηκε αλλά δεν ενθουσίασε. Διαπίστωση η οποία είναι απολύτως ακριβής.

Αναμφίλεκτα πρόκειται για έναν ευρωσυμβιβασμό με ανοικτό, όμως, το παραθυράκι διαλόγου. Έτσι ήταν πάντοτε η ΕΚ και μετέπειτα Ε.Ε., μια αέναη διαπραγμάτευση.

Ωστόσο, πλέον, το πολιτικό έλλειμμα είναι εμφανές. Η πολιτική εμβάθυνση που δεν προχώρησε την δεκαετία του 1990 λόγω των αντιδράσεων και των προσκομμάτων τότε της Μ. Βρετανίας παραμένει μέχρι και σήμερα το πιο αδύναμο σημείο της Ένωσης.

 Το «καλύπτει» προσωρινά η ΕΚΤ χρησιμοποιώντας διάφορα εργαλεία κατά παρέκκλιση από το καταστατικό της όπως η αγορά κρατικών ομολόγων χωρίς το πλαφόν του 33% του δημοσίου χρέους εκάστου κράτους.

Αλλά η κρίση αυτή δεν θα μπορέσει να ξεπεραστεί με μόνες αυτές τις παρεμβάσεις, χρειάζονται γενναία μέτρα. Και αργά ή γρήγορα όλοι θα κληθούν να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα.