ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ: σόσιαλ μέντια & ιμέιλ μετά θάνατο…
Του Νίκου
Γεωργαντά
Προ ημερών
με ρώτησε φίλος: «ποιος
θα μπορεί να βλέπει το ίνμποξ μας και να διαβάζει τα ιμέιλ μας, όταν και αν
πεθάνουμε ; Προβλέπει κάτι σχετικό η νομοθεσία»;
Ομολογώ ότι
αιφνιδιάστηκα. Ποτέ δεν μου είχε περάσει σχετική σκέψη από το μυαλό.
Και δεν
είναι μόνο τα ιμέιλ.
Η δημιουργία
προφίλ σε Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ελληνιστί σόσιαλ μέντια) οδηγεί
στην συσσώρευση τεράστιου όγκου ψηφιακών δεδομένων.
Τι ισχύει, όμως, για αυτά τα δεδομένα όταν κάποιος φύγει από τον
μάταιο τούτο κόσμο;
Στη νομική
επιστήμη, ήδη από χρόνια, γίνεται λόγος για ψηφιακή κληρονομιά και την τύχη αυτής.
Ξεκίνησα
διαβάζοντας το νόμο 4624/2019 με τίτλο «Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού
Χαρακτήρα, μέτρα εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 για την προστασία των
φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και
ενσωμάτωση στην εθνική νομοθεσία της Οδηγίας (ΕΕ) 2016/680 του Ευρωπαϊκού
Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27ης Απριλίου 2016 και άλλες διατάξεις».
Δεν προβλέπει κάτι σχετικό.
Ανέτρεξα
στον περιλάλητο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟ (ΕΕ) 2016/679 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ
ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 27ης Απριλίου 2016 για την προστασία των φυσικών προσώπων έναντι
της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και για την ελεύθερη
κυκλοφορία των δεδομένων αυτών και την κατάργηση της οδηγίας 95/46/ΕΚ (Γενικός Κανονισμός για την
Προστασία Δεδομένων), ευρύτερα γνωστό με το όνομα GDPR ήτοι General Data Protection Regulation.
Στο άρθρο 27
του εν λόγω κανονισμού ρητά ορίζεται ότι «Ο παρών κανονισμός δεν εφαρμόζεται
στα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα θανόντων. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν
κανόνες για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα θανόντων».
Υπάρχουν
χώρες που έχουν ήδη προχωρήσει στην εισαγωγή σχετικής νομοθεσίας όπως επί παραδείγματι η ΔΑΝΙΑ.
Τελικά,
όμως, την στιγμή που μιλάμε προστατεύονται τα δεδομένα ανθρώπου που έχει φύγει
από την ζωή;
Οι πιο δημοφιλείς πλατφόρμες σόσιαλ μέντια έχουν ασχοληθεί με το
ζήτημα της τύχης των δεδομένων και των προφίλ αποβιώσαντων χρηστών.
Οι δυνατότητες που παρέχουν συνήθως είναι δύο.
α)
Ολική διαγραφή του προφίλ μετά από σχετική ηλεκτρονική «αίτηση» στενού
συγγενή του θανόντος χρήστη και προσκόμιση αποδεικτικού εγγράφου και
β)
δυνατότητα μετατροπής του λογαριασμού σε memorialized account.
Το Facebook, το Twitter και το Instagram δίνουν ήδη αυτή την
δυνατότητα.
Μάλιστα παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από γλωσσικής απόψεως ότι
στην ελληνική εκδοχή του FB γίνεται
λόγος για «λογαριασμό εις μνήμην». Πρακτικά το
προφίλ του θανόντος διατηρείται μετά την αφαίρεση κάποιων ευαίσθητων δεδομένων
και απενεργοποίηση των πληροφοριών σύνδεσης.
Με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο όμως τι γίνεται;
Για
παράδειγμα τι συμβαίνει με έναν προσωπικό λογαριασμό ιμέιλ όταν πεθάνουμε;
Η οικογένεια
του θανόντος μπορεί να ζητήσει πρόσβαση σε αυτά και υπό ποιες προϋποθέσεις ;
Η Γκουγκλ (GOOGLE)
προσφέρει ένα εργαλείο που ονομάζει Inactive Account Manager που επιτρέπει την κατάργηση λογαριασμού αν
μείνει ανενεργός για κάποιο χρονικό διάστημα αρκεί ο χρήστης του ηλεκτρονικού
ταχυδρομείου να είχε προνοήσει όσο ήταν εν ζωή για ενεργοποίηση αυτής της
δυνατότητας.
Αλήθεια θα μπορούσε κάποιος με την διαθήκη του
να προβλέψει
την χρήση ενός ηλεκτρονικού εργαλείου όπως τα παραπάνω για την μετά θάνατον
απενεργοποίηση του λογαριασμού του ή να κανονίζει την τύχη ευαίσθητων προσωπικών
δεδομένων που περιέχονται στα εν λόγω μηνύματα, γνωστοποιώντας τους κωδικούς
πρόσβασης στον λογαριασμό;
Και με τους
επαγγελματικούς λογαριασμούς ιμέιλ; Μπορεί η εταιρεία στην οποία εργαζόταν ο
ατυχής εργαζόμενος να έχει πρόσβαση σε αυτά ή μήπως πρέπει να υπάρχει σχετική
πρόβλεψη στην σύμβαση εργασίας ή να ορίζει την τύχη και αυτών ο θανών με την
διαθήκη του.
Ερωτήματα που δεν έχουν (εύκολη) απάντηση και σίγουρα θα
απασχολήσουν τη νομική επιστήμη λίαν συντόμως.
Ιδιαίτερο
ενδιαφέρον παρουσιάζει απόφαση του
Ομοσπονδιακού Δικαστηρίου της Καρλσρούης το έτος 2018.
Ειδικότερα, το ως άνω Δικαστήριο έκρινε ότι οι γονείς μιας
15χρονης, η οποία παρασύρθηκε και σκοτώθηκε από τρένο του υπογείου σιδηροδρόμου
το 2012, μπορούν να έχουν πρόσβαση στον λογαριασμό της κόρης τους στο Facebook,
τον οποίο η πλατφόρμα είχε μετατρέψει σε
λογαριασμό «εις μνήμην» (η πρόσβαση στα δεδομένα του χρήση δεν είναι δυνατή
παρότι το περιεχόμενο παραμένει στους εξυπηρετητές δικτύου).
Το
πρωτοβάθμιο Δικαστήριο είχε δικαιώσει την οικογένεια δεχόμενο ότι οι νόμιμοι
κληρονόμοι προσώπου που απεβίωσε κληρονομούν και τα ψηφιακά δεδομένα αυτού.
Το Εφετείο προτάσσοντας το δικαίωμα στο απόρρητο των επικοινωνιών των
χρηστών που είναι εν ζωή και επικοινωνούσαν με την θανούσα.
Τελικά, το Ομοσπονδιακό Δικαστήριο υιοθέτησε
την άποψη του πρωτοβαθμίου Δικαστηρίου περί εξομοίωσης αναλογικής και ψηφιακής
κληρονομιάς δεχόμενο ότι και τα ψηφιακά δεδομένα του αποβιώσαντος που καταλείπει πίσω του μεταβιβάζονται στους
κληρονόμους του.
Από τα
παραπάνω συνάγεται ότι δεν αργεί η ώρα που οι νομοθέτες θα κληθούν να ρυθμίσουν
την τύχη των ψηφιακών δεδομένων, της
ψηφιακής περιουσίας μετά το θάνατο του ιδιοκτήτη και κατόχου αυτής.




